Choroba refluksowa przełyku – zalecenia żywieniowe

Choroba refluksowa przełyku – zalecenia żywieniowe

Definicje związane z refluksem

Refluks kwasowy – stan w którym treść żołądkowa cofa się do przełyku przez nieszczelną klapkę mięśniową zwaną dolnym zwieraczem przełyku.

Zgaga – jeden z objawów refluksu kwasowego, charakteryzuje się uczuciem pieczenia i bólem w okolicy przełyku.

Choroba refluksowa przełyku (GERD) – stan chorobowy, w którym objawy refluksu kwasowego (w tym zgaga) stają się przewlekłe i zdarzają się co najmniej raz w tygodniu.

Refluks krtaniowo-gardłowy (LPR) – schorzenie wywołane przez refluks kwasowy, w którym nieprawidłowo funkcjonują oba zwieracze przełyku (dolny i górny) przez co treść żołądkowa najpierw trafia do przełyku a następnie do jamy gardłowej i krtani. Może pojawiać się u niemowląt, u których oba zwieracze nie zdążyły się jeszcze w pełni wykształcić

NERD – postać choroby refluksowej, w której występują typowe dla GERD objawy przy jednocześnie prawidłowym obrazie przełyku w badaniu endoskopowym.

Epidemiologia

Choroba refluksowa przełyku (GERD) jest przewlekłym i coraz powszechniejszym zaburzeniem układu pokarmowego. Ostatni przegląd epidemiologiczny wykazał, że częstość występowania GERD wynosi ok. 23% w Ameryce Północnej, ok. 17% w Europie, ok. 5% w Azji Wschodniej, ok. 21% na Bliskim Wschodzie, ok. 11% w Australii oraz ok. 23% w Ameryce Południowej.

Wzrost częstości występowania GERD może być spowodowany wieloma czynnikami takimi jak : długotrwały stres, starszy wiek, płeć męska, rasa, przyjmowanie leków przeciwbólowych, spożywanie przetworzonej żywności, palenie, wysokie BMI, niska aktywność fizyczna oraz czynniki genetyczne. Przegląd badań epidemiologiczny z 2018 r. prowadzony przez dr. Yamasaki pokazał, że w ciągu ostatniej dekady (2006-2016) nastąpił znaczny wzrost odsetka młodszych pacjentów z GERD, zwłaszcza w grupie wiekowej 30-39 lat.

Według różnych źródeł objawy chorobowe występują codziennie u 4-10%, a tygodniowo u 10-30% dorosłej populacji w krajach zachodnich. W Polsce GERD rozpoznaje się u 36% pacjentów zgłaszających się do lekarza z dolegliwościami brzusznymi. Według szacunkowych danych choroba ta z roku na rok staje się coraz bardziej powszechna, a jej przyczyną może być zmieniający się styl życia i niewłaściwe odżywianie.

W 2014r. przeprowadzono analizę polskiej grupy badawczej pod przewodnictwem prof. Jarosza oceniajacą związek czynników związanych z nawykami żywieniowymi i zwiększonym ryzykiem GERD. Grupa badana składała się z pacjentów ze szpitala Bródnowskiego w wieku 18-65 lat, u których badania kliniczne potwierdziły diagnozę choroby refluksowej przełyku, natomiast grupę kontrolną stanowiły osoby zdrowe do 65 roku życia (łącznie w badaniu zgłoszono 513 osób) Narzędziem badawczym był autorski kwestionariusz.

Powyższe badanie nie wykazało związku regularności i szybkości spożywania posiłków na występowanie GERD. Zauważono, jednak wpływ małej liczby posiłków (1-2) dziennie na zwiększone występowanie objawów chorobowych. Można założyć, że przy 1-2 posiłkach dziennie każdy z nich jest dużej objętości. Ta obserwacja jest zgodna z teorią biomechaniczną, zgodnie z którą nadmierne (trwające wiele lat) rozciąganie ścian żołądka np. ze względu na duże posiłki i powietrze gromadzące się w dnie żołądka podczas jedzenia prowadzi do osłabienia mechanizmów regulujących funkcjonlność dolnego zwieracza przełyku. Związek między spożywaniem dużych objętościowo posiłków, a zgagą wykazano także w pracach innych autorów.

Przyczyny

Główną przyczyną GERD jest zaburzenie motoryki dolnego zwieracza przełyku. W chorobie refluksowej obserwuje się zwiększoną ilość i częstość samoistnego rozluźnienia LES. Znajomość czynników odpowiedzialnych za mechanizm motoryczny dolnego zwieracza przełyku jest kluczowy w diagnostyce choroby i dobraniu odpowiedniej terapii. W ostatnim czasie zwraca się uwagę na wzrost stężenia histaminy (w wyniku alergii na pokarmy) i jej związku z relaksacją dolnego zwieracza przełyku. Po spożyciu uczulającego pokarmu (w przypadku IgE-zależnej alergii pokarmowej) dochodzi do wielu reakcji śluzówki żołądka : obrzęku, hipersekrecji, zwiększonej perystaltyki, i tachygastrii (nadaktywność pracy żołądka), która może prowadzić do cofania się treści pokarmowej do przełyku. W badaniach nad grupą dzieci z alergią pokarmową odnotowano w 30 – 46% przypadków jednoczesne występowanie GERD.

Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z GERD

Ogromny wpływ na występowanie i przebieg choroby refluksowej przełyku ma styl życia i nawyki żywieniowe. Stąd ważne jest, aby w pierwszym kontakcie z pacjentem podkreślić znaczenie modyfikacji stylu życia w celu skutecznej kuracji. Zaleca się spożywanie regularnie mało objętościowych posiłków, bez pośpiechu i dokładnie przeżuwając. Ostatni posiłek najlepiej spożyć na 2-3 godziny przed snem. Z diety należy wykluczyć pokarmy nasilające objawy np. zgagę ( jest to często kwestia indywidualna) oraz zwrócić uwagę na ograniczenie spożywania pokarmów długo zalegających w żołądku ( surowe, ostre, tłuste, wędzone). Należy ograniczyć ilość przyjmowanych napojów gazowanych i zawierających kofeinę oraz alkoholu, a częściej korzystać z płynów o pH zbliżonym do obojętnego, które nie wpływają na relaksację LES. Patrz tab. 1

Ważne jest aby pacjenci unikali leżenia po posiłku oraz unikali dźwigania i schylania. Należy ubierać luźną odzież i unikać wszelkich pasków/ form ubioru zwiększających napięcie tłoczni brzusznej. Szczególnie przy objawach występujących w czasie snu zaleca się uniesienie wezgłowia łóżka. Dla osób z nadmierną masą ciała ważne jest wprowadzenie diety redukcyjnej. Palenie tytoniu jest kolejnym czynnikiem wpływającym na relaksację LES i bez zaprzestania palenia skuteczna terapia może być niemożliwa do osiągnięcia.

Do najbardziej refluksogennych produktów zaliczane są:

produkty z dużą zawartością tłuszczu,

pikantne i kwaśne potrawy,

owoce i soki cytrusowe,

warzywa cebulowe,

pomidory i sok pomidorowy,

czekolada,

kawa,

napoje i produkty zawierające miętę,

napoje gazowane oraz alkohol.


Powyższe produkty powodują lub nasilają objawy GERD za pomocą różnych mechanizmów, np. zmniejszenie napięcia dolnego zwieracza przełyku (LES), opóźnienie opróżniania żołądka czy pobudzenie receptorów czuciowych w przełyku. W badaniu polskiej grupy pacjenci najczęściej zgłaszali objawy po tłustych, smażonych, kwaśnych i pikantnych posiłkach oraz po owocach i słodyczach. Zaobserwowano również, że pacjenci z GERD częściej niż osoby zdrowe jedli produkty pomidorowe, owoce i soki cytrusowe, produkty czekoladowe oraz pili herbatę miętową. Biorąc pod uwagę wyniki badania profesora Jarosza optymalnym zaleceniem dla pacjentów z GERD jest spożywanie co najmniej 3 posiłków, a najlepiej 4-5 dziennie oraz zindywidualizowanie zaleceń żywieniowych w celu eliminacji produktów wywołujących objawy u danej osoby.

Literatura:

  1. Jarosz M., Taraszewska A., Risk factors for Gastroesophageal Reflux Disease: the role of diet., Przegląd Gastroenterologiczny, 2014; 9(5). 297-301
  2. Yamasaki Takahisa i inni, The changing Epidemiology of Gastroesophageal Reflux Disease: Are Patients Getting Younger?, Journal of Neurogastroenterology and Motility 2018; 24(4): 559-569



1 thought on “Choroba refluksowa przełyku – zalecenia żywieniowe”

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.